Bokashi
Tijdens een minisymposium op donderdagmiddag 12 december konden de deelnemers het bokashiproces bij maatschap Veenstra-Bakker in Damwâld bekijken en het gefermenteerde product voelen en ruiken. Daarna zijn voorlopige, tussentijdse resultaten gepresenteerd door Goaitske Iepema, docent/onderzoeker bij hogeschool Van Hall Larenstein, Aan Atsma, student Van Hall Larenstein en Tim Wiersma, coördinator proefvelden en werkzaam bij Mulder Agro.

Wat is bokashi?
Bokashi is het Japanse woord voor “goed gefermenteerd organisch materiaal”. In Japan is het een veelgebruikte methode om grond van voedingsstoffen te voorzien, zoals wij dat met compost doen. Bokashi is een geweldige manier om organische reststromen om te zetten in een rijke bodemverbeteraar. Het is een mengsel wat kan bestaan uit bijvoorbeeld groenafval, bermmaaisel, stootafval en mest of kuilresten waaraan een kalkhoudende stof en eventueel kleimineralen wordt toegevoegd. In plaats van het composteren van organisch materiaal, fermenteer je het. Dat betekent dat er geen zuurstof bij komt kijken. Je voegt om bokashi te maken micro-organismen als bacteriën en schimmels, samen met een soort kalk, toe aan groente-, fruit- en tuinafval. Dat gaat dan samen in een luchtdichte zak of ruimte. In een maand of drie is alles omgezet in bokashi en kun je het uitstrooien over voedselarme grond. Door het gebruiken van bokashi op de bodem blijft organisch materiaal in de kringloop en blijft de uitstoot van CO2 beperkt. Bovendien kan een bodem die meer organisch materiaal bevat het water beter vasthouden.

Proef bodemverrijker bokashi

In 2017 zijn verschillende, samenwerkende partijen gestart met een proef met bodemverrijker bokashi. Het project moet inzicht geven in de kansen die bokashi biedt als verwerkingsmethode van groenstromen en als bodemverbeteraar. Daarmee moet ook het waterbergend vermogen van de grond toenemen. Vijf melkveehouders in het noordoosten van Fryslân hebben de afgelopen twee jaar een praktijkproef uitgevoerd. Deze proef wordt nu met een jaar verlengd. De praktijkproeven zijn 4 keer getest op het grasland en 1 keer op het maisland. Bij deze proef zijn er drie verschillende behandelingen getest op de verschillende soorten grond, drijfmest, drijfmest + bokashi en geen bemesting. Uit de proef is niet een duidelijk verschil naar voren gekomen door bokashi, daarom wordt de proef met nog een jaar verlengd.

Door de toepassing van de bokashimethode wordt het effect op de bodem, de waterretentie en de economische haalbaarheid onderzocht. Daarnaast worden al eerder uitgevoerde onderzoeken geïnventariseerd, zowel nationaal als internationaal en in samenwerking met ander onderzoek. De opgedane kennis en ervaring wordt geborgd in de onderwijsontwikkeling van de deelnemende kennisinstellingen. Zij zetten studenten en docenten in bij het onderzoek. Volgens de onderzoekers is het nog te vroeg voor harde conclusies. Wel is de verwachting dat door toepassing van bokashi de bodemvruchtbaarheid verbetert en het waterbergend vermogen van de grond toeneemt. De proef gaat nu het derde jaar in.

Initiatief
De bokashiproef is een initiatief van Kenniswerkplaats Noordoost Fryslân, Nordwin College, Hogeschool Van Hall Larenstein, Wetterskip Fryslân, gemeente Dantumadiel, vereniging Noardlike Fryske Wâlden, Mulder Agro en KennisCentrum Natuur en Leefomgeving.